MAGAZIN ZA NAUKU, ISTRAŽIVANJA I OTKRIĆA
Planeta Br. 116 | NEBO NAŠE NAUKE - Biografski leksikon
»  MENI 
 Home
 Redakcija
 Linkovi
 Kontakt
 
» BROJ 116
Planeta Br 116
Godina XXI
Mart - April 2024.
»  IZBOR IZ BROJEVA
Br. 117
Maj 2024g
Br. 118
Jul 2024g
Br. 115
Jan. 2024g
Br. 116
Mart 2024g
Br. 113
Sept. 2023g
Br. 114
Nov. 2023g
Br. 111
Maj 2023g
Br. 112
Jul 2023g
Br. 109
Jan. 2023g
Br. 110
Mart 2023g
Br. 107
Sept. 2022g
Br. 108
Nov. 2022g
Br. 105
Maj 2022g
Br. 106
Jul 2022g
Br. 103
Jan. 2022g
Br. 104
Mart 2022g
Br. 101
Jul 2021g
Br. 102
Okt. 2021g
Br. 99
Jan. 2021g
Br. 100
April 2021g
Br. 97
Avgust 2020g
Br. 98
Nov. 2020g
Br. 95
Mart 2020g
Br. 96
Maj 2020g
Br. 93
Nov. 2019g
Br. 94
Jan. 2020g
Br. 91
Jul 2019g
Br. 92
Sep. 2019g
Br. 89
Mart 2019g
Br. 90
Maj 2019g
Br. 87
Nov. 2018g
Br. 88
Jan. 2019g
Br. 85
Jul 2018g
Br. 86
Sep. 2018g
Br. 83
Mart 2018g
Br. 84
Maj 2018g
Br. 81
Nov. 2017g
Br. 82
Jan. 2018g
Br. 79
Jul. 2017g
Br. 80
Sep. 2017g
Br. 77
Mart. 2017g
Br. 78
Maj. 2017g
Br. 75
Septembar. 2016g
Br. 76
Januar. 2017g
Br. 73
April. 2016g
Br. 74
Jul. 2016g
Br. 71
Nov. 2015g
Br. 72
Feb. 2016g
Br. 69
Jul 2015g
Br. 70
Sept. 2015g
Br. 67
Januar 2015g
Br. 68
April. 2015g
Br. 65
Sept. 2014g
Br. 66
Nov. 2014g
Br. 63
Maj. 2014g
Br. 64
Jul. 2014g
Br. 61
Jan. 2014g
Br. 62
Mart. 2014g
Br. 59
Sept. 2013g
Br. 60
Nov. 2013g
Br. 57
Maj. 2013g
Br. 58
Juli. 2013g
Br. 55
Jan. 2013g
Br. 56
Mart. 2013g
Br. 53
Sept. 2012g
Br. 54
Nov. 2012g
Br. 51
Maj 2012g
Br. 52
Juli 2012g
Br. 49
Jan 2012g
Br. 50
Mart 2012g
Br. 47
Juli 2011g
Br. 48
Oktobar 2011g
Br. 45
Mart 2011g
Br. 46
Maj 2011g
Br. 43
Nov. 2010g
Br. 44
Jan 2011g
Br. 41
Jul 2010g
Br. 42
Sept. 2010g
Br. 39
Mart 2010g
Br. 40
Maj 2010g.
Br. 37
Nov. 2009g.
Br.38
Januar 2010g
Br. 35
Jul.2009g
Br. 36
Sept.2009g
Br. 33
Mart. 2009g.
Br. 34
Maj 2009g.
Br. 31
Nov. 2008g.
Br. 32
Jan 2009g.
Br. 29
Jun 2008g.
Br. 30
Avgust 2008g.
Br. 27
Januar 2008g
Br. 28
Mart 2008g.
Br. 25
Avgust 2007
Br. 26
Nov. 2007
Br. 23
Mart 2007.
Br. 24
Jun 2007
Br. 21
Nov. 2006.
Br. 22
Januar 2007.
Br. 19
Jul 2006.
Br. 20
Sept. 2006.
Br. 17
Mart 2006.
Br. 18
Maj 2006.
Br 15.
Oktobar 2005.
Br. 16
Januar 2006.
Br 13
April 2005g
Br. 14
Jun 2005g
Br. 11
Okt. 2004.
Br. 12
Dec. 2004.
Br 10
Br. 9
Avg 2004.
Br. 10
Sept. 2004.
Br. 7
April 2004.
Br. 8
Jun 2004.
Br. 5
Dec. 2003.
Br. 6
Feb. 2004.
Br. 3
Okt. 2003.
Br. 4
Nov. 2003.
Br. 1
Jun 2003.
Br. 2
Sept. 2003.
» Glavni naslovi

BIOCELINE

 

Z.Š.

Čukotka

Pravi ljudi za mnogo jelena

 

Smeštena na krajnjem severoistoku Sibira, na istočnoj obali Čukotskog poluostrva između Beringovog i Čukotskog mora, autonomna oblast Rusije Čukotka dugo je bila neistražena i obavijena velom tajni. Kao najbliža oblast teritoriji SAD-a, u vreme Sovjetskog Saveza bila je i teško dostupna istraživačima jer je potpala pod oštru kontrolu vojnih i političkih struktura u vreme Hladnog rata. Sa površinom od 737.700 km2 i populacijom od oko 50.000 stanovnika, jasno je da je izuzetno slabo naseljena. Razlog za to je veoma hladna i surova klima. Mada u prostoru oštre arktičke klime, sa hladnim zimama i kratkim umereno toplim letima, karakteriše je bogata flora i fauna.

BIOCELINE

Naziv Čukotka regija je dobila po autohtonom narodu Čukči koji je naseljava, a u čijem jezik reč „čauču“ znači “mnogo jelena”, po čijem je uzgoju ovaj narod nadaleko poznat. Zbog svoje viševekovne izolovanosti i teških uslova života, sami Čukči sebe nazivaju Oravetetima, što bi u slobodnom prevodu značilo „pravim ljudima“.
Glavni grad je Anadir, a veća naselja su Pevek i Bilibino. Anadir leži na samom ušću istoimene reke; osnovan je 1889. godine pod imenom Novo-Marinsk, ali je preimenovan 1923. godine i danas ima populaciju od 15-tak hiljada stanovnika. Sa samo 4.000 meštana, Pevek je status grada dobio 1967. Godine; a sa 5.700 stanovnika, Bilibino, utemeljeno 1955. godine, dobilo je status grada tek 1993. godine. Bilibino je nazvano po geologu Juriju Bilibinu, koji je u okolini otkrio velike rezerve zlata, zbog kojih je ubrzo otvoren i rudnik, ali i nuklearna elektrana, koja strujom snabdeva čitavo poluostrvo.
Najbrojnije stanovništvo, i to 50%, čine Rusi. Većina njih doseljena je iz drugih krajeva federacije, zbog potrebe vojske i industrije. Sa 25%, drugi po brojnosti su starosedeoci Čukči, a osim njih autohtoni žitelji su i Eskimi-Inuiti.

BIOCELINE

Nomadi i gramatička struktura

Čukči imaju bogatu kulturnu baštinu koja uključuje tradicionalnu muziku, ples i mitove. Rituali su povezani sa prirodom i okolinom, a šamanizam je igrao značajnu ulogu u njihovim duhovnim praksama. I pored modernizacije i klimatskih uticaja, zadržali su tradicionalni način života zasnovan na nomadskom stočarstvu, lovu i ribolovu. Poseban značaj u njihovoj kulturi ima uzgoj irvasa, što im pruža hranu, krzno i mnogo šta drugo. Čukči jezik, koji pripada čukotsko-kamčatskoj jezičkoj porodici, poznat je po svojoj složenosti i jedinstvenoj strukturi. Ima prilagođenu abecedu i složenu gramatičku strukturu sa bogatim vokabularom. Ljudi tamo vode nomadski život jer su primorani da prate svoja krda u potrazi za pašnjacima.

BIOCELINE

Od smole do polarnih ajkula

Flora Čukotke je prilagođena arktičkim uslovima. Najvećim delom je čini rastinje tundre, pretežno mahovine i lišajevi - ali postoji i mnoštvo cvetnica koje, tokom kratkih letnjih perioda, obrazuju izuzetno obojene pejzaže. U planinskim predelima dominantan je arktički klek, vrsta četinara koji se često nalaze u arktičkim i subarktičkim regionima. Njegove iglice luče smolu kojа pomaže da se sačuvaju vode. Samo drvo je često niskog rasta, da bi se smanjila površina izložena ledenim vetrovima, ali i potreba za hranljivim materijama iz siromašnog i zaleđenog tla. Pored kleka, poluostrvo je bogato šumama bora i ariša.
Tundru naseljavaju brojna krda karibua i severnog jelena, a tu je i veliki broj grabljivica. Polarni vukovi, lisice i medvedi imaju brojnu populaciju zahvaljujući slaboj naseljenosti i obilju hrane. Beli medved veći deo godine provede na ledu, loveći foke i morževe. Sa povlačenjem santi tokom klimatskih promena, sve češći je gost u naseljima, gde traži hranu. Snežna sova je pravo obeležje ovog regiona. Belog perja i izrazito žutih očiju, ima posebno mističnu vrednost u kulturi starosedelaca. Veliki broj ptica selica, poput gusaka, pataka i drugih vodenih ptica, koristi Čukotku kao usputnu stanicu tokom svojih migracija. Vode čukotskog poluostrva naseljavaju jata beluga i sivih kitova, ali i ugroženih arktičkih ajkula. Izobilje ribljih vrsta i ogromne kolonije kraba i rakova prouzrokovale su ubrzan razvoj komercijalnog ribolova i prehrambene industrije .

BIOCELINE

Biljke i životinje, i vojska na obzorju 

Teritorija Čukotke obiluje rudnim bogatstvima. Nalazišta zlata su najbogatija u Rusiji. Eksploatacijom rude zlata dolazi se do značajnih izvora srebra, platine, paladijuma i rodijuma, dragog kamenja. Ova regija je značajan proizvođač olova, cinka i uglja, a otkrivene su i velike rezerve nafte i prirodnog gasa. Smatra se da je po tom pitanju otkriveno tek 35% potrebnih rezervi. Vlasti ograničavaju njihovu eksploataciju zbog očuvanja prirodne sredine i kulture starosedelačkih plemena.
Zanimljivo je da je guverner ove autonomne oblasti, u periodu 2000-2008. godine, bio milijarder i bivši vlasnik engleskog fudbalskog kluba “Čelzi”, Roman Abramovič koji je, izgradnjom infrastrukture, novih proizvodnih pogona i rudnika, bio zaslužan za ubrzani razvoj Čukotke i značajan porast standarda stanovništva. Nepoznat je podatak o broju vojnih struktura na tom poluostrvu, ali se zna da je, nedavnim formiranjem Arktičke vojske, Ruska federacija izgradnjom aerodroma i vojnih i pomorskih baza, nekoliko puta uvećala broj uposlenika u tom regionu i započela izgradnju novih naselja. Koliko će to uticati na bogatu floru i faunu ove teritorije, ostaje da se vidi u godinama koje dolaze.

 

Z.Š.

 

 



Kompletni tekstove sa slikama i prilozima potražite u magazinu
"PLANETA" - štampano izdanje ili u ON LINE prodaji Elektronskog izdanja
"Novinarnica"

 

 

 

  back   top
» Pretraži SAJT  

powered by FreeFind

»  Korisno 
Bookmark This Page
E-mail This Page
Printer Versie
Print This Page
Site map

» Pratite nas  
Pratite nas na Facebook-u Pratite nas na Twitter - u Pratite nas na Instagram-u
»  Prijatelji Planete

» UZ 100 BR. „PLANETE”

» 20 GODINA PLANETE

free counters

Flag Counter

6 digitalnih izdanja:
4,58 EUR/540,00 RSD
Uštedite čitajući digitalna izdanja 50%

Samo ovo izdanje:
1,22 EUR/144,00 RSD
Uštedite čitajući digitalno izdanje 20%

www.novinarnica.netfree counters

Čitajte na kompjuteru, tabletu ili mobilnom telefonu

» PRELISTAJTE

NOVINARNICA predlaže
Prelistajte besplatno
primerke

Planeta Br 48


Planeta Br 63


» BROJ 118
Planeta Br 118
Godina XXI
Jul - Avgust 2024.

 

 

Magazin za nauku, kulturu, istraživanja i otkrića
Copyright © 2003-2024 PLANETA